Türkiye'de İklim Mücadelesinde Yeni Dönem: İklim Kanunu Resmen Yürürlükte

Türkiye’nin ilk İklim Kanunu, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında önemli bir adım olarak yürürlüğe girdi. 2 Temmuz tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu'nda kabul edilen ve yasalaşan İklim Kanunu, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Yeni kanun, yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda, iklim değişikliğiyle mücadeleyi esas alıyor. Bu kapsamda, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum faaliyetleri, planlama ve uygulama araçları, gelirler, izin ve denetim süreçleri ile yasal ve kurumsal çerçevenin usul ve esasları belirleniyor.

Kanun içerisinde “Adil geçiş”, “Birincil piyasa”, “Denkleştirme”, “Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)”, “Gömülü sera gazı emisyonları”, “Gönüllü karbon piyasaları” ve “İklim adaleti” gibi kavramlara yer veriliyor.

İklim Kanunu'nda, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadelesinde genel ilkeler netleştirildi. Bu doğrultuda, "ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler" ilkesi temel alınarak; eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılımcılık, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımları esas kabul edilecek.

Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler, kamu yararı gözetilerek belirlenen önlemlere ve düzenlemelere uymakla yükümlü olacak. Ulusal Katkı Beyanı kapsamında, net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda ülkenin kalkınma öncelikleri ve özel koşulları dikkate alınacak.

Sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklim değişikliğine uyumla ilgili ilerlemeler, her yıl İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından izlenecek. Başkanlık, gerekli durumlarda kurumlar arası koordinasyonu sağlamak, faaliyetleri ve standartları belirlemek, gelişmeleri izlemek ve karbon fiyatlandırmasına ilişkin piyasaya dayalı mekanizmaları düzenlemekle yetkili olacak.

Ayrıca kamu kurumları ve özel sektör, kendi yetki ve sorumlulukları çerçevesinde planlar yapacak, uygulamalar gerçekleştirecek, destek verecek ve iş birliği içerisinde olacak. İklim Değişikliği Başkanlığı ise, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla, düzenlemeler doğrultusunda ihtiyaç duyduğu bilgi ve belgeleri doğrudan talep edebilecek.

İklim Değişikliği Başkanlığı, verilerini Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden temin edecek ve kendi ürettiği verileri de bu platform üzerinden ilgili kurumlarla paylaşacak. Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu’nda yer almayan veriler, protokollerle temin edilebilecek. Milli savunma ve güvenliğe ilişkin bilgilerin paylaşımına yönelik usul ve esaslar ise ilgili bakanlıklarla müşterek olarak belirlenecek. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, gerekli hallerde yetkilerini İklim Değişikliği Başkanlığı'na devredebilecek.

İklim Değişikliğiyle Mücadelede Somut Adımlar

Yeni kanunla birlikte iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik faaliyetler netleştirildi. Sera gazı emisyonlarının azaltılması, Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi ve İklim Değişikliği Başkanlığı’nın strateji ve eylem planları çerçevesinde sürdürülecek.

Bu faaliyetler, ilgili kamu kurumları ve kuruluşlarına verilen görev ve sorumluluklar doğrultusunda yürütülecek. İhtiyaçlar doğrultusunda mevcut görev ve sorumluluklar gözden geçirilecek ve gerekli düzenlemeler yapılacak. Kamu kurumları, orta ve uzun vadeli planlarını sera gazı emisyonlarının azaltımına uygun hale getirecek, uygulayacak ve güncelleyecek.

Enerji, su ve hammadde verimliliği, kirliliğin kaynağında önlenmesi, yenilenebilir enerji kullanımı, karbon ayak izinin azaltılması, alternatif yakıtlar ve ham maddeler, elektrifikasyon, temiz teknoloji geliştirme gibi önlemler hayata geçirilecek. Bu önlemler, adil geçiş ilkesiyle uyumlu biçimde uygulanacak. Ayrıca, sıfır atık sistemlerinin kurulması, uygulanması ve takibi de zorunlu olacak.

Net sıfır emisyon hedefi için orman, tarım, mera ve sulak alanlarda karbon yutaklarının korunması ve artırılması sağlanacak. Yutak alanların kaybını önlemek üzere gerekli tedbirler alınacak.

İklim Değişikliğine Uyum İçin Kapsamlı Çalışmalar

Kanun, iklim değişikliğine uyum faaliyetlerini de kapsıyor. Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi ve İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanan strateji ve eylem planları doğrultusunda, kayıpları önleme, riskleri azaltma ve fırsatları değerlendirmeye yönelik çalışmalar yürütülecek.

İlgili kamu kurumları, iklim değişikliğine uyum için gerekli planlamaları yapacak, bu planları yatırım ve diğer faaliyetlerinde dikkate alacak. Su kaynaklarının etkin yönetimi için planlamalar geliştirilecek ve uygulanacak.

Ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunması için gerekli tedbirler alınacak. Korunan alanların oranı ve niteliği artırılacak. Arazi tahribatının dengelenmesi sağlanacak. Orman dışı yutak alanların sürdürülebilir yönetimi sağlanacak.

Tarım sektöründe iklim değişikliğine dirençli uygulamalar teşvik edilecek. Ekosistem temelli uyum yaklaşımı, doğa temelli çözümler ve su bütçesine uygun planlamalar hayata geçirilecek.

İklim kaynaklı afetlerde ise kayıp ve zararların azaltılması için risk değerlendirmeleri yapılacak, erken uyarı sistemleri geliştirilecek ve afet yönetimi çerçevesinde gerekli tüm önlemler alınacak.